Heijkoop
Methode Heijkoop, Anders kijken naar….
Deze methode helpt begeleiders om de cliënt opnieuw te leren kennen. Dit leidt tot een genuanceerdere kijk op de lichaamstaal, verwachtingen, denken over en beleven van de cliënt en zichzelf. Deze interne veranderingen hebben vrijwel direct effect op de manier waarop de begeleider met de cliënt contact maakt, communiceert en omgaat bij activiteiten en verzorging.
Algemene informatie
De begeleider zoekt toenadering, zodanig dat de cliënt zich hierop in kan stellen. Belangrijkste pijlers:
- wederkerig contact maken;
- communiceren op basis van dialoog;
- samenwerken op een aanvullende manier;
- probleemoplossend samenwerken op lastige momenten.
De methode heeft meestal onmiddellijk effect bij de cliënt. Deze kan zich beter ontspannen, heeft meer plezier en durft zich vaker open te stellen.
De methode is gebaseerd op de theoretische achtergrond van het menselijk functioneren waarbij het begrip zelfbesef centraal staat als basis voor welzijn en ontwikkeling. Het zelfbesef ontwikkelt zich in relatie tot anderen die belangrijk zijn voor de cliënt. In de methode wordt dan ook systeemgericht gewerkt. De methode richt zich vooral op het ‘wie’ van de cliënt in plaats van het ‘wat’ van zijn handicap of stoornis. Dit ‘zelf’-begrip is te vinden in de ontwikkelingsdynamische theorieën, onder andere uitgewerkt door Dosen, A., 2005.
Typen communicatievragen waarop de methode een antwoord biedt
De methode richt zich op menselijke communicatie in de brede betekenis. Daarbij onderscheiden we vier verschillende aspecten:
- vorm: hoe iemand zich duidelijk probeert te maken
- inhoud: wat iemand duidelijk wil maken
- emoties: de beleving en emoties die in en onder de boodschap zitten
- relaties: het appel dat men op elkaar doet.
Doelstelling
Doel van de methode is het zelfbesef, de eigenwaarde en het zelfvertrouwen van de cliënt te versterken, zodat er meer interne sturing ontstaat. Daarmee is er minder afhankelijkheid van externe structurering en nemen het aantal ervaringen die het zelfvertrouwen van cliënt en begeleider versterken flink toe. De cliënt ervaart belangstelling van anderen en ruimte voor eigen inbreng. Als deze ervaringen structureel worden, versterkt dat het gevoel van eigenwaarde.
Verminderen van probleemgedrag is geen doel op zich. Het is de bijwerking van het herstel van vertrouwen in de begeleider, emotionele stabiliteit en een groeiend zelfvertrouwen.
Doelgroep
Ouders, begeleiders, leerkrachten en therapeuten. De methode wordt toegepast in gezinnen, op scholen, specialistische dagcentra, woonvoorzieningen en activiteitencentra. Inmiddels is met de methode veel ervaring opgedaan bij cliënten met een enkel- of meervoudige beperking. Dit breidt zich uit naar andere doelgroepen.
Ontwikkeld door
Jacques Heijkoop
Lees verder:
Praktische toepassing
Beschrijving van de werkwijze
De methode is gebaseerd op een actieve samenwerking tussen de trainer en het sociale systeem. Met de verschillende instrumenten brengen zij een veranderingsproces op gang dat gebaseerd is op bewustwording van en inzicht in de behoeften en motivatie van cliënt.
Een daartoe opgeleide trainer bewaakt de samenwerking. Hij heeft hiervoor vijf instrumenten tot zijn beschikking waaruit hij kiest op basis van de behoefte en het verloop van de veranderingen:
- Ontdekkend kijken: een gestructureerde manier van video-analyse die de persoonlijke kijk op de cliënt verandert. Dit is het is het centrale instrument binnen de methodiek.
Vervolgens kan de trainer andere instrumenten inzetten om het beeld te verdiepen: - Functioneringsprofiel: maakt over- of onderschatting inzichtelijk.
- Relatiebeheer: opent vastgelopen relationele patronen.
- Probleemgedrag = extra kans: maakt de betekenis van probleemgedrag begrijpelijk en stimuleert actieve samenwerking op moeilijke momenten.
- Vervolgens kan de behoefte ontstaan om de opgedane inzichten meer te integreren in de opstelling naar de cliënt. Een geëigend instrument is dan:
- Videotraining: helpt de begeleider bij het eigen maken van kwaliteitselementen in omgang en begeleiding.
Rol en verantwoordelijkheden
Het hele sociale systeem is actief betrokken bij het proces. Iedereen behoudt zijn eigen vakinhoudelijke, functionele en/of persoonlijke verantwoordelijkheid. Het ondersteunt het proces als betrokkenen op de hoogte zijn van de uitgangspunten van de methode.
Methoden die ernaast gebruikt kunnen worden
Naast de methode Heijkoop kunnen andere methoden gebruikt worden als begeleiders en ouders dat als passend ervaren.
Te verwachten resultaat van de methode
De effecten zijn vrijwel direct. Er is meer ontspanning, plezier en voldoening voor zowel cliënt als begeleider. Op langere termijn zijn die ervaringen het fundament voor een gevarieerde en stabiele ontwikkeling op emotioneel, sociaal en intellectueel gebied.
De cliënt vertoont een toenemende open opstelling, meer betrokkenheid, een gevarieerder en stabieler emotioneel functioneren, meer zelfredzaamheid en verbeterde communicatie.
Belangrijke neveneffecten zijn:
- ouders en begeleiders ervaren in toenemende mate voldoening van hun rol;
- er is een betere onderlinge communicatie;
- het gebruik van extra middelen en maatregelen neemt af;
- werkmotivatie neemt toe en het ziekteverzuim neemt af.
Achtergrondinformatie
Ontstaansgeschiedenis
Jacques Heijkoop is een zelfstandig gevestigde ontwikkelingspsycholoog. Hij geeft consultatie, supervisie en trainingen in verschillende sectoren. Hij heeft veel ervaring met mensen die een verstandelijke, cognitieve of zintuiglijke beperking hebben in combinatie met ernstige gedrags-, emotionele of psychische problemen. Zijn oriëntatie is internationaal en strekt zich uit naar onder meer België, Noorwegen en Engeland.
In 1991 publiceerde hij het boek ‘Vastgelopen’ waarin hij zijn uitgangspunten beschrijft en toelicht. Ook zijn doctoraalstudie ging over dit onderwerp. Deze studie trok internationale belangstelling en samen met Dr. F. Velthausz borduurde hij daarop voort. Dit mondde uit in een vooronderzoek waarvan de resultaten zijn gepubliceerd in het proefschrift ‘Sociaal interactiegedrag bij diepzwakzinnigen’ van F. Velthausz. Vanaf 1990 startte Jacques Heijkoop een opleiding in systematische benadering voor het begeleiden en behandelen van cliënten met probleemgedrag.
Resultaten van wetenschappelijk onderzoek naar het effect van de methode
Cliënt, familie en begeleiders hebben meer vertrouwen in elkaar en zichzelf, ze communiceren beter, er is een toenemende werkmotivatie, vermindering van het ziekteverzuim (geconstateerd in Noorwegen, gemeentelijk onderzoek) en minder inzet van middelen en maatregelen. Naarmate de nieuwe benadering een onderdeel wordt van de algemene houding kan een belangrijke kwaliteitsverhoging plaatsvinden.
Wijze waarop de methode getoetst is
De methode is in de praktijk ontwikkeld en getoetst en leidt tot een groeiende inzet. De Universiteit van Nottingham gaat het basisinstrument ‘Ontdekkend kijken’ beschrijven en mogelijk ook toetsen.
Voorwaarden voor gebruik
Visie van de organisatie
De organisatie moet de keus maken om de klanten meer persoonlijk en relationeel te benaderen in plaats van beheersmatig.
Tijd en geld
Als de methode incidenteel wordt toegepast zijn 1 tot 5 gezamenlijke bijeenkomsten nodig. Er is videoapparatuur nodig, een ruimte om ongestoord bij elkaar te komen en een projectcoördinatie die besluiten neemt over onder andere taakverdeling en planning.
Als de methode opgenomen is als een geïntegreerd onderdeel van periodiek overleg tussen begeleiders, kost ze geen extra tijd.
Contra-indicatie
- Als het de trainer niet lukt een open onderlinge communicatie op gang te brengen, bijvoorbeeld door onderling wantrouwen, moet de methode gestopt worden.
- Gebruik van de methode door onvoldoende opgeleide personen of trainers die zich na hun voltooide opleiding niet meer hebben laten toetsen op relevante competenties.
Aanschaf en gebruik (leren) maken van hulpmiddelen
Video/DVD-camera en video/DVD-recorder met still-mogelijkheid en TV.
Diagnostiek en screening vooraf
Vooraf is geen extra diagnostiek nodig, maar onderweg kan die behoefte wel ontstaan. Dit kan soms helpen de problematiek een plaats te geven.
De methode zelf wordt steeds meer een diagnostisch instrument om de kennis over het ´wie´in balans te brengen met de kennis over het ´wat´.
Goede implementatie
De opleiding tot trainer bestaat uit drie fases.
- Basisvorming: de basiscursus Methode Heijkoop ‘Anders kijken naar...’.
Deelnemers maken kennis met het doel, visie, theoretische achtergrond en de vijf instrumenten. Deelnemers krijgen voldoende handvatten om met het basisinstrument ‘Ontdekkend Kijken’ ervaring op te doen. De basiscursus bestaat uit 8 lesdagen. De totale studiebelasting is 76 uur. Kosten in 2009: € 1510,-. - Vervolgonderwijs: Vervolgcursus Methode Heijkoop ’Anders kijken naar….’
Modules van 2 dagen, opfrisdag en practicum, telkens gericht op een instrument.
Het eigen maken van vaardigheden, kennis en procedures die voor zelfstandige toepassing van de methode noodzakelijk zijn. De vervolgcursus bestaat uit totaal 10 bijeenkomsten verspreid over een periode van één jaar. Tussen de cursusdagen zitten 4 à 5 weken. Kosten in 2009: € 1950.
Het opfrisdag-practicum is bestemd voor degenen die via een basiscursus, vervolgcursus en praktijkervaring op de hoogte zijn van de uitgangspunten van de methode. Deelname kost € 195,-- per persoon. - Opdoen van voldoende en getoetste ervaringen via inter- en supervisie.
Jacques Heijkoop geeft supervisie. Recent is er een opleiding tot opleider in de methode gestart en zijn er vanaf 2010 meerdere supervisoren beschikbaar.
De opleiding is bedoeld voor (ortho)pedagogen, psychologen, trainers, casemanagers en anderen die tot taak hebben begeleiders via advies, coaching en training te ondersteunen in de dagelijkse begeleiding van cliënten.
Ervaringsverhalen
‘Het meest in het oog springende van de Methode Heijkoop is dat de videofragmenten in verschillende situaties je duidelijk maken wie de cliënt eigenlijk is. Deze verse blik levert nieuwe mogelijkheden op voor de begeleiding. Omgang en communicatie worden gecombineerd met observeren en alert zijn op de persoonlijke kenmerken van de cliënt. Ook de vraagstelling bij de beelden en de brede blik op de situatie geven een andere kijk.
Ik ben van mening dat de Methode Heijkoop daarom een waardevolle aanvulling kan zijn op de werkwijze als VHT-er, VIB-er of opleider, juist vanwege die andere kijk. Het onderdeel ‘leiding geven aan het gesprek’ was voor mij heel herkenbaar: herhalen en samenvatten, controleren of je de ander goed begrepen hebt, op een vriendelijke en uitnodigende manier deelnemers bevragen, opmerkingen op de flap-over zetten. Vertaald naar basiscommunicatie: attent zijn, afstemmen (ontvangen en ontvangstbevestiging geven, zowel qua inhoud als qua gevoel) en uitwisseling in de kring.‘
Jaap van der Giessen
AIT Opleidingscoördinator Gehandicaptenzorg
Koninklijke Effatha Guyot Groep, Zoetermeer
Heeft u ervaring met deze methode of een andere methode en wilt u uw ervaring delen? Mail ons uw verhaal. Stuur uw ervaring naar mail@communicatiemethodenemb.nl
Contactgegevens en beschikbaarheid
Jacques Heijkoop Psycho Practicum
Tel. 0416-662015
Website www.heijkoop.nu
E-mail info@heijkoop.nu
Geografische beschikbaarheid
De meeste ervaring met de methode is opgedaan in Nederland en België. Enige bekendheid is er in Denemarken, Duitsland en Zwitserland. In Noorwegen heeft implementatie plaats gevonden in de regio Skien in Telemark. Onlangs is in Engeland wetenschappelijk en klinische belangstelling ontstaan.
